W polskim biznesie coraz częściej pojawia się temat niewypłacalności lub zagrożenia niewypłacalnością. Rosnące koszty, problemy z płynnością, presja wierzycieli czy zmiany rynkowe sprawiają, że wiele przedsiębiorstw staje przed wyborem: restrukturyzacja czy upadłość. Kluczową rolę w tym procesie odgrywa doradztwo restrukturyzacyjne oraz przepisy Prawa restrukturyzacyjnego i Prawa upadłościowego.
Poniżej znajdziesz praktyczny przegląd najważniejszych zagadnień – od rodzajów postępowań, przez rolę doradcy restrukturyzacyjnego, po istotne zmiany wprowadzone w 2025 roku.
Czym jest restrukturyzacja i kiedy warto z niej skorzystać?
Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika. Pozwala na zawarcie układu z wierzycielami i – w niektórych przypadkach – na przeprowadzenie działań sanacyjnych (naprawczych) przy jednoczesnej ochronie słusznych praw wierzycieli.
Postępowanie może być prowadzone wobec dłużnika:
- niewypłacalnego (w rozumieniu Prawa upadłościowego),
- lub zagrożonego niewypłacalnością.
Restrukturyzacja nie jest „ucieczką przed długami”, lecz formalnym i kontrolowanym procesem, który ma przywrócić przedsiębiorstwu zdolność do regulowania zobowiązań i kontynuowania działalności.
Cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych
Polskie Prawo restrukturyzacyjne (ustawa z 15 maja 2015 r.) przewiduje cztery tryby:
- Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) – najszybsze i najczęściej wybierane. Dłużnik (przy wsparciu nadzorcy układu) samodzielnie zbiera głosy wierzycieli. Chroni przed egzekucją po obwieszczeniu o dniu układowym.
- Przyspieszone postępowanie układowe – dla dłużników, u których suma wierzytelności spornych nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania.
- Postępowanie układowe – stosowane, gdy udział wierzytelności spornych jest wyższy.
- Postępowanie sanacyjne – najbardziej zaawansowane. Umożliwia nie tylko układ, ale też działania sanacyjne (m.in. redukcję zatrudnienia, odstąpienie od niekorzystnych umów, sprzedaż części majątku).
Wybór trybu zależy od skali problemów, struktury zobowiązań i możliwości szybkiego porozumienia z wierzycielami.
Rola doradcy restrukturyzacyjnego
Doradca restrukturyzacyjny to zawód regulowany. Licencję przyznaje Minister Sprawiedliwości po zdaniu egzaminu państwowego. Osoba posiadająca licencję może pełnić funkcje:
- nadzorcy układu, nadzorcy sądowego lub zarządcy w postępowaniach restrukturyzacyjnych,
- syndyka w postępowaniach upadłościowych,
- zarządcy w egzekucji przez zarząd przymusowy.
W praktyce doradca:
- analizuje sytuację finansową firmy,
- przygotowuje plan restrukturyzacyjny i propozycje układowe,
- negocjuje z wierzycielami,
- nadzoruje przebieg postępowania,
- dba o ochronę interesów zarówno dłużnika, jak i wierzycieli.
Na początku 2026 r. w Polsce działało już ponad 2100 licencjonowanych doradców restrukturyzacyjnych. Część z nich posiada dodatkowo tytuł kwalifikowanego doradcy restrukturyzacyjnego (wymagający większego doświadczenia w prowadzeniu postępowań).
Upadłość – ostateczność, ale czasem konieczna
Gdy restrukturyzacja nie jest możliwa lub nie przynosi efektów, pozostaje postępowanie upadłościowe. Jego celem jest zaspokojenie wierzycieli w jak najwyższym stopniu, a w przypadku przedsiębiorców – także likwidacja majątku lub (rzadziej) możliwość układu w upadłości.
Prawo upadłościowe reguluje m.in.:
- przesłanki ogłoszenia upadłości,
- skutki ogłoszenia upadłości (m.in. utrata zarządu nad majątkiem),
- zasady zaspokajania wierzycieli według kategorii,
- odpowiedzialność członków zarządu (w tym z art. 299 Kodeksu spółek handlowych).
Ważne: w wielu przypadkach wcześniejsza, dobrze przeprowadzona restrukturyzacja pozwala uniknąć upadłości i związanych z nią konsekwencji.
Kluczowe zmiany z 2025 roku (implementacja Dyrektywy Drugiej Szansy)
23 sierpnia 2025 r. weszła w życie ważna nowelizacja Prawa restrukturyzacyjnego, Prawa upadłościowego oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (ustawa z 25 lipca 2025 r.). Najważniejsze zmiany to:
- obowiązek sporządzenia testu zaspokojenia – porównującego, ile wierzyciele uzyskają w ramach układu, a ile w scenariuszu upadłości,
- ułatwienia w zatwierdzaniu układu wbrew sprzeciwowi części grup wierzycieli (tzw. mechanizm cram-down),
- rozszerzenie katalogu dokumentów dołączanych do wniosku o otwarcie postępowania,
- większa transparentność i ochrona interesów wierzycieli,
- mocniejsza pozycja ZUS jako wierzyciela w niektórych sytuacjach.
Zmiany mają na celu zwiększenie skuteczności restrukturyzacji i lepsze zabezpieczenie praw wierzycieli, przy jednoczesnym ułatwieniu zawierania układów.
Kiedy warto skorzystać z profesjonalnego doradztwa?
Warto skonsultować się z licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym już na etapie zagrożenia niewypłacalnością, a nie dopiero wtedy, gdy egzekucje komornicze są w toku. Wczesna diagnoza daje większe szanse na:
- wybór optymalnego trybu postępowania,
- realne porozumienie z wierzycielami,
- ochronę przed egzekucją,
- uniknięcie osobistej odpowiedzialności członków zarządu.
Podsumowanie
Doradztwo restrukturyzacyjne https://lewandowskikancelaria.pl/restrukturyzacje-i-prepack/ i prawo upadłościowe https://lewandowskikancelaria.pl/upadlosci/ w Polsce tworzą kompleksowy system, który ma na celu ratowanie przedsiębiorstw i jednoczesną ochronę interesów wierzycieli. Nowelizacje z 2025 r. wzmocniły ten system, wprowadzając większą transparentność i skuteczniejsze narzędzia.
Dla przedsiębiorców kluczowe jest jedno: nie czekać. Im wcześniej firma podejmie działania naprawcze przy wsparciu doświadczonego doradcy restrukturyzacyjnego, tym większa szansa na wyjście z kryzysu i kontynuację działalności. https://lewandowskikancelaria.pl/
